معماری و شهر سازی بومی- مردمی در شهر یزد
درباره سایت
آخرین مطالب
امکانات وب
چاه آب در معماری بومی - مردمی شهر یزد (3)
امروز اکثر آنچه که در مردم شناسی ِ معماری و شهرسازی شهرها و روستاهای ایران نوشته می شود تقریبا" به طور کامل ذهنی و تخیلی به نظر می رسند . شهر یزد نیز از این قاعده مستثنی نیست . یکی از منزل و محله ی خودش خوشش می آمد ه است ؛ این احساس نوستالوژیک در وی پرورش یافته و تقویت شده است تا آنجا که عشق به معماری بومی خود را به تحریر کشیده و نشان داده است . دیگرانی که دارای احساسات مشابه وی بوده اند نیز به تحسین وی نشسته اند ... کمبود معماران و شهرسازان حقیقتا" بزرگ در منطقه نیز به این امر کمک کرده است . وی به جای آن که در قلمرو حقیقتا" علمی و منطقی ِ معماری و شهرسازی مشاهده ، مطالعه و تحقیق کرده باشد در قلمرو زیبانگاری یا ادبیات و مردم شناسی ، یا در واقع مردمنگاری ، و آنهم آماتور ، بدون اطلاع از اساسی ترین اصول و مبانی آن ، به صورتی ذهنی و حتی گاه کاملا" تخیلی ، به نگارش پرداخته است ؛ و آن را معماری و شهرسازی قلمداد کرده است ! حال آنکه اصلِ معماری ، حتی معماری بومی و مردمی ، بر محاسبات و مهندسی ، البته در حد و حدود خود ، است ؛ و معماری و شهرسازی در حوزه مطالعات مردمشناختی نیز نمی توانند کاملا" بری از اطلاعات ، شناخت و فنون ( غالبا" تجربی ) مهندسی بوده باشند .
دیده ایم که در حال حاضر هرکارگری به عنوان کنده کار شروع به حفاری چاه می کند ، در صورتی که در دهه های 1340 و 1350 در یزد ، علاوه بر تعیین معماری محل چاه ، معماری تکنیک های حفاری در هر محل ، و برای هرگونه چاه ، و حتی انتخاب کارگر ماهر ، و مهم تر از آن ، مناسب حفاری چاه ، وجود داشت .
در آن زمان نه تنها کارگر لاغر و حتی کوچک اندام (1) و امٌا البته قدرتمند و دارای توانائی کافی برای حفاری چاه لازم بود بلکه در واقع امر اجتناب ناپذیر می نمود .؛ چون وی به آسانی موفق به حفر چاه هائی با قطر 65 تا 75 سانتیمتر ( به گفته مردم محل : عرض ِ سه وجب ) می شد ؛ حال آنکه کارگر قوی هیکل و قدبلند مناسب حفر چاه هائی بود که بیش از 80 – 90 سانتیمتر قطر داشته باشند که چاه هائی با آن قطر مسائلی در افزایش خاک زائد دشواری بالا و پائین رفتن در چاه ، ریزشهائی که ممکن بود به بلااستفاده شدن چاه یا هزینه های تعمیراتی و... منجر گردد .
مقنی به معنی همان حفار چاه آب ، چاه فاضلاب ، و چاه و مجرای آب قنات بود ، منتهی مقنی ها هم مراتبی داشتند که برخی به در جه ای در حد معمار چاه و قنات می رسیدند ؛ و از جمله در مورد خانه های یزد علاوه بر تعیین محل و به طور کلی معماری چاه ، معماری چاهخانه ، که بلاشک بر شکل و معماری خانه نیز تاثیر مینهاد ، را نیز بر عهده می گرفتند : محل نشیمن « آبکش » و بالا کشیدن آب از چاه ، محل حوضچه یا منبعی که آب در آن خالی می شد . محل انشعاب یا انشعابات از منبع ، و....
( ادامه دارد )
(1) دلایلش را به تفصیل در گزارش قنات و مقنی کری در ناحیه یزد ور دهه 1360 آورده ام که لابد همچنان در موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران موجود است .
برچسب: چاه آب در خواب,چاه آب در تهران,چاه آب در ایران,چاه آب در اصفهان,چاه آب در تبریز,چاه آب در استان قم,چاه آب در کرج,تعبیر چاه آب در خواب,دیدن چاه آب در خواب,عمق چاه آب در تهران,
نویسنده: یاسین حیدری